“De VoorleesExpress draagt bij aan gelijke kansen, het verkleinen van taalachterstanden, het bevorderen van ouderbetrokkenheid en het creëren van een positieve taal- en leescultuur in het gezin.”
De basis voor een leven lang ontwikkelen
Lezen is een onmisbare basisvaardigheid om goed te kunnen functioneren op school en in de maatschappij. Uit onderzoek blijkt dat een derde van de Nederlandse jongeren op het laagste leesniveau functioneert. Deze jongeren zijn bijvoorbeeld niet in staat om bijsluiters van medicijnen of brieven over toeslagen of belastingen goed te begrijpen. Laaggeletterdheid is niet alleen bij nieuwkomers, maar ook in gezinnen met een Nederlandse achtergrond een actueel probleem, bij jong en oud.
De Bibliotheek Z-O-U-T heeft diverse educatieprogramma’s om taalachterstanden te voorkomen en bij te dragen aan meer leesplezier en effectiever leesonderwijs. Het team Educatie van de bibliotheek werkt hiervoor samen met vele partners in de verschillende gemeenten, zoals consultatiebureaus, kinderopvang, basisscholen en voortgezet onderwijs. Ouders en professionals in de kinderopvang en het onderwijs krijgen advies bij het aanbieden van activiteiten op het gebied van taal-, lees- en digitale vaardigheden. Met de programma’s BoekStart, de Bibliotheek op school, DigiTaal is OK en de VoorleesExpress levert de bibliotheek een bijdrage aan het voorkomen van laaggeletterdheid en taalachterstanden, om zo een sterke en zelfredzame generatie te creëren.
Kinderen die vanaf drie maanden regelmatig worden voorgelezen, ontwikkelen een grotere woordenschat. Dit zorgt voor een sterkere start op school. Bij het programma BoekStart helpen bibliotheken, kinderdagverblijven en andere opvoedkundige instanties het jonge gezin om een start te maken met de leesopvoeding.
Het programma BoekStart stimuleert de taalontwikkeling door jonge kinderen lid te maken van de bibliotheek en ouders kennis te laten maken met (voor)lezen en het belang hiervan. Ouders krijgen na de geboorte van een kind een uitnodiging om hun kind gratis lid te maken van de Bibliotheek en het gratis BoekStart-koffertje op te halen. In het koffertje zitten twee boekjes en voorleestips en -informatie. Bijna de helft van de ouders geeft aan dat de materialen hun kijk op voorlezen hebben veranderd.
In 2025 heeft de Bibliotheek Z-O-U-T in totaal 376 nieuwe BoekStart-leden (0-2 jaar) verwelkomd en BoekStart-koffers uitgereikt. Het bereik was 39%.
In april kwam het nieuwe BoekStartkoffertje uit. Het nieuwe koffertje is duurzamer en heeft een vormgeving waarmee baby’s spelenderwijs het plezier van lezen ontdekken. Baby Bowie kreeg in Driebergen het eerste koffertje uitgereikt door collega Heleen. Tijdens de BoekStartdag in juni werden de koffertjes voor het eerst uitgedeeld in de vestigingen van de Bibliotheek Z-O-U-T.
Het leesbevorderingsprogramma BoekStart in de kinderopvang is een uitbreiding van BoekStart, om kinderen van 0 tot 4 jaar, hun ouders en pedagogisch medewerkers via de kinderopvang intensief met boeken en (voor)lezen in aanraking te laten komen. De Bibliotheek ondersteunt met een aantrekkelijke (voor)leesplek in de kinderopvang, een collectie geschikte boekjes, deskundigheidsbevordering van pedagogisch medewerkers, het betrekken van ouders, een voorleesplan en samenwerking in een leesbevorderingsnetwerk.
In 2025 had de Bibliotheek Z-O-U-T een samenwerking in de vorm van BoekStart in de Kinderopvang met 19 locaties. 5 van deze locaties hebben deelgenomen aan de Monitor. Er zijn nieuwe boekjes aangeschaft en de oude collectie is gesaneerd. Het afgelopen jaar zijn er verschillende activiteiten geweest in samenwerking met de kinderopvang:
376 nieuwe BoekStart-leden (0-2 jaar)
19 kinderopvanglocaties met BoekStart in de kinderopvang
27 kinderopvanglocaties met een educatief en/of groepsabonnement
DigiTaal is OK is een programma waarbij laagtaalvaardige ouders van peuters worden begeleid bij de taalontwikkeling en media-opvoeding. Het gaat om ouders die op advies van het consultatiebureau deelnemen aan een voorschools educatieprogramma in de kinderopvang. Tijdens ouderbijeenkomsten krijgen deze ouders handvatten en materialen aangereikt om thuis zo veel mogelijk met taal aan de slag te gaan. Door deze gezinsaanpak draagt DigiTaal is OK bij aan de preventie van laaggeletterdheid.
Zes locaties in Utrechtse Heuvelrug doen mee aan DigiTaal is OK. In 2025 organiseerde de bibliotheek 43 Digitaal is OK-bijeenkomsten voor ouders op deze locaties. Tijdens deze thematische bijeenkomsten worden de ouders geïnformeerd over het nieuwe thema op de peutergroep en krijgen ze tips om hier thuis mee aan de slag te kunnen. In 2025 deden 49 ouders mee aan dit programma.
De VoorleesExpress helpt gezinnen met kinderen die moeite hebben met taal. Een getrainde vrijwilliger komt twintig weken lang bij de gezinnen thuis om aan de slag te gaan met taal en voorlezen.
Verschillen in taalontwikkeling blijken samen te hangen met verschillen in de thuisomgeving van kinderen. Kinderen die door hun ouders actief gestimuleerd worden in de taalontwikkeling, door bijvoorbeeld veel te praten, voor te lezen en spelletjes te doen, presteren vaak beter op school. Veel ouders weten niet dat zij zoveel invloed hebben op de (taal)ontwikkeling van hun kind, zijn het niet gewend of voelen zich niet vaardig genoeg. Hoe eerder ouders hiermee beginnen, hoe beter. Juist ook in de thuistaal. Kinderen profiteren hier de rest van hun leven van. De VoorleesExpress begeleidt ouders bij het creëren van een taalrijke omgeving.
Bij de Digitale VoorleesExpress van de Bibliotheek Z-O-U-T zetten we aanvullend tablets in. Zo kunnen ouders op een laagdrempelige manier hun digitale vaardigheden ontwikkelen. Ze krijgen uitleg over de apps op de tablet die de woordenschat en het verhaalbegrip van kinderen vergroten. Op deze manier wordt de ouderbetrokkenheid bij de taalontwikkeling van hun kind versterkt en kansengelijkheid gecreëerd. Met de Digitale VoorleesExpress bereiken we meer gezinnen met Nederlands als eerste taal (NT1) dan zonder het digitale aspect.
Gezinnen kunnen alleen op doorverwijzing meedoen aan de (Digitale) VoorleesExpress. Bijvoorbeeld door scholen, kinderdagverblijven, GGD/Consultatiebureau, het sociaal dorpsteam en logopediepraktijken. In maart is bij de Bibliotheek Z-O-U-T een nieuwe coördinator van de VoorleesExpress gestart. Met haar komst is een nieuwe impuls gegeven aan het vaststellen van processen, het wegwerken van de wachtlijst en het werven van nieuwe vrijwilligers.
In 2025 namen 51 gezinnen in de gemeenten Utrechtse Heuvelrug, 12 in Rhenen en 11 in Renswoude deel aan de VoorleesExpress. Daarvan doen 17 gezinnen mee met de Digitale VoorleesExpress.
In totaal deden er in 2025 10 NT1-gezinnen mee aan de (Digitale) VoorleesExpress (ca. 14%). Dit is ruim boven het landelijke gemiddelde van de VoorleesExpress.
43 DigiTaal is OK-bijeenkomsten voor ouders
49 ouders die deelnamen aan DigiTaal is OK
74 gezinnen die deelnamen aan de VoorleesExpress, waarvan
17 gezinnen die deelnamen aan de Digitale VoorleesExpress
Om de leesmotivatie van leerlingen te vergroten en laaggeletterdheid te voorkomen zoekt de Bibliotheek Z-O-U-T de structurele samenwerking op met het primair onderwijs. Dat gebeurt bijvoorbeeld binnen het programma de Bibliotheek op school, maar ook door het aanbieden van educatieve abonnementen waarbij scholen themakisten, trainingen en groepsbezoeken kunnen afnemen.
In 2025 had de Bibliotheek Z-O-U-T een samenwerking met 43 van de 46 basisscholen in het werkgebied. Zo bereikten we bijna alle scholen met een vorm van educatieve dienstverlening.
20 scholen met een samenwerkingsovereenkomst de Bibliotheek op school (dBos)
43 scholen met een educatief en/of groepsabonnement
3.651 leerlingen bereikt via de Bibliotheek op school
854 leerlingen bereikt tijdens 38 groepsbezoeken in de bibliotheek
De Bibliotheek op school is een leesbevorderingsprogramma waarin gemeenten, bibliotheken en scholen samenwerken. Het doel is om de taalontwikkeling, het leesplezier en de mediawijsheid van kinderen te vergroten – op school en thuis. De Bibliotheek op school stimuleert kinderen en jongeren om meer te lezen. Dat gebeurt met deskundige leesconsulenten, met inspirerende boeken en een uitnodigende (digitale) leesomgeving.
De Bibliotheek Z-O-U-T heeft inmiddels met 20 basisscholen een samenwerkingsovereenkomst voor de Bibliotheek op school (dBos). In 2024 waren dat er 14. Onder de samenwerking vallen verschillende activiteiten. In 2025 zijn onder andere de volgende activiteiten uitgevoerd op de dBos-scholen:
De Bibliotheek Z-O-U-T biedt een ruim aanbod aan producten en diensten voor kinderdagverblijven en scholen binnen het werkgebied. Via de webshop kunnen de instellingen met een Educatief abonnement producten bestellen als themakisten, leesprogramma’s, vertelplaten en leskisten.
Het Educatief aanbod heeft een flinke doorontwikkeling gemaakt in 2025. De thema’s zijn geïnventariseerd en samengevoegd en losgemaakt van de schoolmethodes. Hierdoor is het aanbod breder geworden en makkelijker te vinden. Scholen die met andere methodes of thema’s werken of methodevrij werken kunnen nu ook hun thema’s vinden in de webshop. In juni lanceerden we de nieuwe webshop. Het nieuwe systeem maakt het voor klanten makkelijker om te bestellen en voor de medewerkers beter te beheren. Bovendien is de fysieke collectie van het Educatief aanbod verhuist van de vestiging in Driebergen naar Maarn. Vanaf oktober werden de themacollecties vanuit Maarn uitgeleverd aan de scholen en kinderdagverblijven.
In 2025 zijn er 548 themacollecties uitgeleend aan kinderopvang (KDV) en primair onderwijs (PO), verdeeld over 5 schoolperiodes.
In 2025 werd het speerpunt ‘jongeren’ verder uitgerold. In de verschillende gemeentes zijn diverse activiteiten opgezet voor de doelgroep jongeren. Naast de activiteiten die zijn uitgevoerd, is er ook samenwerking gezocht, zoals intern met de cultuurcoaches Utrechtse Heuvelrug en Wijk bij Duurstede, en extern met jongerenwerkers in Renswoude en Utrechtse Heuvelrug.
Zo werd tijdens bijeenkomsten met jongeren in Renswoude gevraagd waar zij behoefte aan hebben. In 2026 wordt hier verder vervolg aan gegeven. In november werd vanuit het Taalhuis in samenwerking met jongerenwerkers in de bibliotheek in Renswoude de X-wall neergezet, een groot interactief scherm, waar ook een deel van de tijd gereserveerd was voor jongeren.
Daarnaast is in Wijk bij Duurstede samenwerking met het Revius Wijk opgezocht om de maatschappelijke stage vorm te geven. Ook deze maatschappelijke stage heeft de inzet om in gesprek met jongeren te gaan en daaruit te halen welke behoeften zij hebben.
In 2025 is een nieuwe stap gezet in het implementeren van de Bibliotheek op school voor het voortgezet onderwijs (VO). Hiertoe zijn er gesprekken gevoerd met vier VO-scholen. Twee scholen besloten dit jaar aan te haken bij het programma dBos. De eerste stappen zijn gezet tot een goede samenwerking op deze scholen. Met het Revius Doorn is al een bestaande samenwerking met de Bibliotheek Z-O-U-T.
2 VO-scholen starten met een samenwerking de Bibliotheek op school (dBos).
1 VO-school met een bestaande samenwerking.
De Bibliotheek Z-O-U-T besteedt jaarlijks veel aandacht aan landelijke campagnes op het gebied van lezen en leesplezier. De campagnes richten zich op verschillende jeugddoelgroepen. Ook via de kinderopvang en basisscholen wordt aandacht gevraagd voor de campagnes en activiteiten. Het zwaartepunt lag dit jaar tijdens de Kinderboekenweek. Het Kinderboekenfeest dat we in de bibliotheek Amerongen organiseerden was een groot succes voor bezoekers uit de hele regio Zuidoost-Utrecht.
Van 22 januari t/m 1 februari vonden de Nationale Voorleesdagen plaats. Deze feestweek is gericht op (ouders van) het jonge kind, waarbij het belang van voorlezen onder de aandacht wordt gebracht. Het boek Rinus van Ingrid & Dieter Schubert stond centraal, over een opa en zijn kleinkind. Op de verschillende vestigingen werd een voorleesuurtje georganiseerd waarbij opa’s kwamen voorlezen.
In februari vond de Nationale Voorleeswedstrijd plaats. 18 schoolkampioenen mochten hun voorleeskunsten laten zien in de theaterzaal in Amerongen. Daaruit werden drie regiokampioenen gekozen. De regiofinale vond plaats in samenwerking met de bibliotheek Veenendaal.
Van 4 t/m 11 april waren de Media Ukkie Dagen. Deze week is gericht op het informeren van opvoeders over mediagebruik bij jonge kinderen (0-6 jaar), met als thema Samen met media. Mediasmarties bood een webinar aan voor ouders, pedagogisch medewerkers en andere opvoeders. Zij kregen tips over mediagebruik bij jonge kinderen, soorten apps, schermtijd en vooral het advies mee te kijken met wat kinderen kijken.
In 2025 deed de Bibliotheek Z-O-U-T voor het eerst mee met de Landelijke Boekstartdag. Ook dit evenement is gericht op ouders van jonge kinderen (0-6 jaar). Op vijf vestigingen in de vier gemeentes werden activiteiten georganiseerd voor het jonge kind, zoals een yogaworkshop, muziek op schoot, voorlezen en knutselen. Ook de BoekStartdag sluit aan bij de Gemeentelijke Gezinsaanpak, gericht op jonge gezinnen.
Tijdens de zomervakantie vallen veel kinderen terug in hun leesniveau, de zogenaamde ‘zomerdip’. Daarom stimuleren scholen te blijven lezen in de vakantie. Kinderen konden een doeboekje ophalen in de bibliotheek. Voor elk gelezen boek kregen ze een sticker. Wanneer hun boekje vol was, kregen zij een echte Bibliotheekzonnebril.
Van 7 t/m 14 november was de Week van de Mediawijsheid. De Week van de Mediawijsheid 2025 draaide om gezonde keuzes maken. Sta stil, kies bewust, en maak van schermtijd weer jóuw tijd. Ook tijdens deze week werd er in samenwerking met Mediasmarties een webinar georganiseerd voor ouders en opvoeders.
Van 1 t/m 12 oktober was de Kinderboekenweek, met als thema Vol Avontuur! Voor de eerste keer vierden we één groot Kinderboekenfeest op de vestiging in Amerongen. Kinderen konden meedoen aan een schrijfworkshop van Anna Woltz, een tekenworkshop van Z-O-U-T-schrijver Sanne te Loo en een voorleesworkshop van Nancy Bosmans. Daarnaast waren er avontuurlijke proeverijen, knutselworkshops, een stokpaardjesrace, een springkussen en Bob-Popcorn. Er was veel enthousiasme bij collega’s en bezoekers, en ook de schrijvers ontvingen het feest heel positief. Een verslag van het Kinderboekenfeest is hier te lezen.
Ook was er tijdens de Kinderboekenweek een tentoonstelling in de vestiging in Doorn met illustraties van penseelwinnaars. In samenwerking met de cultuurprogrammering werd een jeugdtheatervoorstelling gegeven. In Maarn vond op woensdagmiddag een klein kinderboekenfeestje georganiseerd en in alle vestigingen konden kinderen een leuke speurtocht doen.
“We wilden een laagdrempelig feest neerzetten waarbij boeken centraal stonden, en dat is gelukt. We hebben bezoekers gezien uit Amerongen, maar ook uit Leersum, Maarn, Doorn, Driebergen, Langbroek, Elst, Rhenen en Renswoude. Ouders en kinderen waren zó enthousiast dat ze vroegen of we dit volgend jaar weer doen.”